Wywiad z Jerzym Hoffmanem

Reżyserem filmu pt. „Bitwa warszawska 1920”

Akcja filmu „Bitwa warszawska 1920” w reżyserii Jerzego Hoffmana rozpoczyna się w maju 1920 roku. W rozpędzonym pociągu pancernym Trocki dyktuje telegrafiście depeszę do władz na Kremlu: „Po rozgromieniu głównych sił białych, można już rozpocząć „permanentną rewolucję”. Armia Czerwona winna dopomóc proletariatowi Polski, obalić rządy burżuazji i utworzyć Polską Republikę Rad…i dalej…. Federację Państw Komunistycznej Europy.” Lenin na Kremlu przyjmuje tekst depeszy: „…. ………. akceptuję! Polska jednak daje odpór Sowietom i ratuje Europę przed zalaniem komunizmem. Zdjęcia do filmu rozpoczęły się w lipcu tego roku, w 90 rocznicę wydarzenia, o jakim opowiada.

– Hi-

Grunwald w legendzie literackiej i tradycji politycznej

Udział Prus w walce z Insurekcją Kościuszkowską – pierwszym narodowym powstaniem, a następnie w likwidacji Rzeczypospolitej Obojga Narodów, po kolejnych rozbiorach, powodował, że pamięć o Victorii Grunwaldzkiej kolejne pokolenia Polaków traktowały jako „pokrzepienie serc” do walki z depolonizacją ziem zaboru pruskiego i innych terenów etnicznie polskich, na czele ze Śląskiem.

Pisarzem, który wywarł szczególny wpływ na Jana Matejkę i Henryka Sienkiewicza – głównych twórców artystycznej legendy Grunwaldu, był Karol Szajnocha (1818–1868), syn Czecha, który za uczestnictwo w patriotycznych kołach samokształceniowych był aresztowany w 1836 r. i przez półtora roku więziony. Wiedzę historyczną zdobywał drogą samokształcenia. Jego znaczącym dziełem było „-

O „Krzyżakach” u źródeł

Z Wielkim Mistrzem Zakonu Krzyżackiego dr Bruno Platterem rozmawiają: Wiesław Piechocki i Andrzej Sowa

– Czy Ekscelencja czytał powieść „Krzyżacy” polskiego noblisty Henryka Sienkiewicza lub zna może jej filmową wersję?

– Tak się złożyło, że miałem chyba lat 17, kiedy na ekrany kin Austrii i Włoch, gdzie wtedy mieszkałem, wszedł na ekrany film Krzyżacy. Obejrzałem go i może dlatego już nie sięgnąłem po powieść i do tej pory jej nie przeczytałem. Film natomiast oglądałem wielokrotnie. Jest na pewno zrealizowany bardzo sprawnie i od strony warsztatowej prezentuje się bez zarzutu. Jeśli natomiast chodzi o obiektywność, to miałbym, delikatnie mówiąc, wiele znaków zapytania. Jeśli coś przedstawia się tylko w dwóch kolorach, czarnym i bia-

Dialog jest w sztuce

Rozmowa z dramaturgiem, reżyserem rosyjskim Iwanem Wyrypajewem, zdobywcą m.in. małego Złotego Lwa na Festiwalu Filmowym w Wenecji za film „Euforia”, w 2006 r., autora m.in. sztuki „Taniec Delhi” wystawionej w Teatrze Narodowym w Warszawie

– „Przyjeżdżam do Rosji i opowiadam o Polsce. W ten sposób nawiązuję dialog, czyli sam wypełniam niejako przestrzeń stosunków polsko-rosyjskich”. Co Pan opowiada o Polsce w Rosji?

– O tym, że my Rosjanie nie bardzo uważnie odnosimy się do swoich sąsiadów. Nie wiemy, że inne narody obrażają się na nas za zachowanie naszych władz, obywateli w dalekiej przeszłości. Nasi dzisiejsi obywatele nie znają historii. Ale ja nie jestem politykiem, moje terytorium to sztuka, a sztuka to pokój i tworzenie, jest to coś dokładnie odwrotnego, uwaga i otwartoś-

Rosja okiem reportera

Rozmowa z Jackiem Hugo-Baderem, autorem m.in. zbioru reportaży o Rosji pt. „Biała gorączka”, „W rajskiej dolinie wśród zielska”, uhonorowanym m.in. nagrodą Grand Press w latach 1999 i 2003 i nagrodami Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich

– Rosja – największy kraj na świecie stanowi mieszankę etniczną trudno dla nas do wyobrażenia. W skład Federacji Rosyjskiej rozciągającej się na dwóch kontynentach wchodzi 21 republik, 6 krajów i kilkadziesiąt obwodów. Na Syberii wciąż mieszkają tamtejsze, rdzenne narody, o których min Pan opowiada w swoich reportażach.

– Narody syberyjskie nigdy nie zbudowały poważnych zrębów państwowości. Stanowiły plemiona – ze względu więc na ich nieduży rozmiar, łatwo je było okiełznać. Są to zresztą t-

Norwid i Chopin

Fryderyk Chopin wzruszał i zachwycał słuchaczy, kiedy w wieku zaledwie 8 lat koncertował w Warszawie i komponował własne utwory. Potem zaistniał w Europie, zwłaszcza w Paryżu, gdzie wpływowi przedstawiciele Wielkiej Emigracji, poczytywali sobie za zaszczyt znajomość z tak utalentowanym rodakiem. Przyjaźń z George Sand – znaną francuską pisarką, którą z Chopinem łączył związek uczuciowy zbliżyła go do europejskiej awangardy. Przez całe życie pozostał wierny romantyczno-narodowemu stylowi swojej twórczości zespalając w sposób mistrzowski tradycje muzyki fortepianowej z inspiracjami muzyki ludowej. Mając 39 lat, w kwiecie wieku i możliwości twórczych, „Fryderyk Chopin zeszedł z tego świata.” . Jego utwory jednak nieprzerwanie pulsują życiem – tyle, że dzi-

Chopin - poeta fortepianu. Szkic biograficzny

Najdziwniejszym z ludzi jest geniusz: ten tak daleko w przyszłość wybiega, że ginie z oczu ludzi z nim żyjących, a nie wiadomo, które pokolenie pojąć go zdoła.
F. Chopin

1. Polski życiorys

Fryderyk Chopin urodził się 22 lutego lub 1 marca 1810 roku. Dokładnej daty urodzin wielkiego polskiego kompozytora nie znamy. Za dzień urodzin rodzina i on sam uznawali dzień 1 marca 1810 roku, jednak w metryce chrztu sporządzonej w kościele parafialnym w B rochowie widnieje data 22 lutego. Rozbieżność ta do dnia dzisiejszego nie została ostatecznie rozstrzygnięta, choć współcześnie pierwszeństwo oddaje się dacie obchodzonej przez samego kompozytora i jego najbliższych. Fryderyk był drugim dzieckiem z kolei, jedynym synem Mikołaja i T ekli Justyny Chopinów. Jego rodzice zamieszkiwali wówczas jedną z dworskic-

Rozmowa z Waldemarem Dąbrowskim

Waldemar Dąbrowski – dyrektor Opery Narodowej, przewodniczący Komitetu Obchodów Chopin 2010

W tym roku obchodzimy 200 rocznicę urodzin Chopina. Jesteśmy szczęściarzami-zostawił nam niezwykłe dzieło, które wzrusza i czyni nasze życie, choć na chwilę lepszym i piękniejszym. Czerpią z niego energię ludzie na całym świecie. Nazwisko Chopin wywołuje natychmiastowe skojarzenie z jakością najwyższą. Czego możemy nauczyć się od niego, o jakiej Polsce opowiada w swoich utworach?

– Na ostatnim Kongresie Kultury Polskiej, odpowiadając ekonomistom niechętnym finansowaniu kultury, zapytał Pan – jak zmierzyć zysk, jaki z utworów Chopina ma Polska ?

– Tu widać bezradność ekonomistów wobec fenomenu kultury, a w szczególności talentu artystycznego, który jest d-

Wpływ lokalizmu i regionalizmu na media

Wprowadzenie

Problematyka funkcjonowania polskich mediów regionalnych i lokalnych nie jest obca prasoznawcom i medioznawcom. Rozważania dotyczące rozwoju regionalnego mają często charakter interdyscyplinarny. Wykorzystuje się analizy i badania socjologiczne, ekonomiczne, politologiczne a nawet wiedzę z zakresu psychologii czy pedagogiki (szczególnie społecznej). Renesans pojęć „regionalizm” i „lokalizm” przyniosły lata transformacji społecznej, politycznej i kulturowej, jakie przeżywamy po 1989 roku, a więc już dwadzieścia lat. Wprawdzie ostatnio pojawiły się sądy deprecjonujące ważność i znaczenie umowy podpisanej przy „okrągłym stole”, ale widoczne są wszędzie efekty zmian okresu nazywanego w historiografii najnowszej III Rzeczypospolitą. Choćby w terminologii stosowanej coraz częśc-

O finansowaniu kultury

Rozmowa z sekretarzem stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego Piotrem Żuchowskim

– Na odbywającym się niedawno Kongresie Kultury w Krakowie najwięcej emocji wzbudziła dyskusja o finansowaniu kultury. W Polsce największymi środkami przeznaczanymi na kulturę dysponują samorządy. Był Pan przewodniczącym Komisji Kultury Związku Województw RP i widział ten problem z bliska.

– Najwięcej środków absorbują domy kultury – jest to kwota ok. 1 mld. W następnej kolejności są biblioteki, teatry. W 2007 r. na kulturę w Polsce, została przeznaczona kwota między 5,5 mld zł a 6 mld zł. Można zadać pytanie czy to mało czy dużo? Oczywiście zawsze pojawią się głosy, że można na kulturę wydawać więcej. Ale jeśli będzie to adekwatna sytuacja, jak w s-

Wilno według Tomasa Venclovy

Przez cały rok Litwa świętowała swoje 1000-letnie imieniny. W roku 1009 jej nazwa została po raz pierwszy wymieniona w Rocznikach kwelinburskich. Do tegorocznych obchodów Litwa przygotowywała się dziesięć lat. Zbiegły się z nimi starania Wilna o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury. W programie prezentowanym w 2009 r., Wilno było miastem przedstawiającym min swoją wielokulturową i wielonarodowościową tradycję. Dzieje Wilna opisane przez Tomasa Venclovę litewskiego poetę i eseistę, przyjaciela Czesława Miłosza, pokazują barwną i skomplikowaną historię Litwy, z którą przez ponad 200 lat stanowiliśmy jedno państwo.

Nazwa Litwa wywodzi się z litewskiego słowa deszcz – lietus. Wiosną i jesienią unoszą się tam mgły. Vilnis to po litewsku i słowiańsku fala. Ze wszystkich st-

Rola artysty w społeczeństwie

1. Mitologizacje twórcze w teorii

Co to znaczy być artystą? Czy jest to zawód czy powołanie? Są to pytania, na które sami artyści być może nie potrafią odpowiedzieć. Artysta różni się od nie-artysty przede wszystkim osobowością, tym, iż inaczej postrzega świat, inaczej go odczuwa, bardziej głęboko, a swą intuicję wyraża poprzez sztukę. Społeczeństwo różnie zapatrywało się na potrzebę istnienia człowieka twórczego. Sztuka jest dobrem, ale dobrem wyższego rzędu. Pojawia się dopiero tam, gdzie zaspokojone są już potrzeby podstawowe, dlatego też przez długi czas była dostępna tylko wybranym warstwom społecznym. Pozostali nie widzieli uzasadnienia dla zawodu artysty. Jednakże nadszedł kiedyś czas, kiedy artyści mogli cieszyć się uznanie-

Kultura i odpowiedzialność – sprawozdanie z Kongresu Kultury Polskiej

Kongres Kultury Polskiej, który odbył się we wrześniu w Krakowie, obradował trzy dni, które wypełniły żarliwe dyskusje toczone w emocjonalnej i nie pozbawionej napięć atmosferze. Miały na nią wpływ złe doświadczenia z ustawą medialną uchwaloną przez koalicję rządową, która groziła jeszcze większym, politycznym uzależnienieniem mediów publicznych skazanych z góry na deficyt finansowania, a co za tym idzie na ograniczenie swej działalności. Zaowocowało to powstaniem w czasie Kongresu Komitetu Obywatelskiego Mediów Publicznych. Przez kolejne trzy miesiące uczestnicy Kongresu pracować będą teraz nad dokumentami pokongresowymi, aby w styczniu przedłożyć je Sejmowej Komisji Kultury.

W czasie obrad Kongresu najwięcej emocji wywołał panel o roli państwa w kulturze. Prof. Leszkowi -

Kim jest artysta ?

1. Rys historyczny

Termin „artysta” pochodzi ze średniowiecznej łaciny: „artista” – to student wydziału sztuk pięknych. Z czasem określenie to dotyczyło rzemieślnika, później zaczęło oznaczać twórcę dzieł sztuki. Pojęcie „artysta” jest jednak węższe od pojęcia „twórcy”. Mówiąc o artyście mamy na myśli dzieła sztuki, zaś o twórczości mówimy w sposób bardziej ogólny np.: o twórczości naukowej, twórczości kulturowej.

Artysta niemalże zawsze odgrywał jakąś ważną rolę w społeczności. Mircea Eliade zajmujący się kwestią szamanizmu, badał tą sprawę u niektórych ludów i plemion („Szamanizm...”). Według niego w każdym społeczeństwie prymitywnym -

Wolność z pamięcią

Rozmowa z reżyserem filmów „Przesłuchanie”, „Generał Nil” – Ryszardem Bugajskim

– Pana ojciec był działaczem PPS, uczestnikiem walk wrześniowych, powstania warszawskiego...

– Najstarsze wieści o mojej rodzinie zaangażowanej w działalność patriotyczną pochodzą ze strony matki. Jej pradziadek Jan Lechotycki walczył w powstaniu listopadowym w 1831 r., został potem zesłany na Syberię. Dziadek – Jan Wojciechowski też walczył w tym powstaniu, stracił rękę, a w powstaniu styczniowym 1863 r. zginął. Mój dziadek ze strony ojca, Karol, działał w organizacji PPS Frakcja Rewolucyjna pod przywództwem Piłsudskiego. Mój ojciec Edward jako 17-letni chłopak walczył w wojnie bolszewickiej. W 1939 r bronił Warszawy przed hitlerowcami. Otrzymał krzyż Virtuti Mili-

Czy Polacy kochają Norwida ?

Cyprian, Ksawery,Gerard, Walenty, Kamil Norwid – potomek po kądzieli Sobieskich, po szabli Świeżyńskich i Druckich-Lubeckich, urodził się w Laskowie – Głuchach koło Radzymina, 24 września 1821 roku.

Oto świadectwo z epoki, charakterystyka młodego artysty (1841 rok):

(…) „Niezwykle umysłowo i towarzysko wykształcony. Bliźsi jego przyjaciele nazywali go „Anglikiem”, literaci nadwiślańscy, pomiędzy których czasem zachodził, dawali mu nazwę „Wykwintnisia”, a kobiety tytułowały „Poetą” i zdaje się, że kobiety miały rację, bo chociaż włosy miał zawsze starannie uczesane, chociaż wedle potrzeby ubierał frak i cienką a czystą bieliznę i – o zgrozo! – dopuszczał się tego nie do darowania zbytku, że nos chustką wycierał

Personalizm Jana Pawła II

Godność osoby i godność narodu

A. Godność osoby ludzkiej

Definiując osobę ludzką należy stwierdzić, że osoba, to podmiot w relacji. Zatem osoba ludzka, ma wymiar indywidualny i wymiar komunitarny. Wymiar indywidualny osoby ludzkiej stanowi podmiot, zarówno podmiot obiektywny (hypostasis), jak i podmiot subiektywny (prosopon). Podmiot obiektywny oznacza, że człowiek jest „kimś, kogo Bóg chciał dla niego samego” (Gs 22), stworzony na obraz i podobieństwo Boga (Rdz 1,27); natomiast podmiot subiektywny oznacza, że reflektuję, iż jestem osobą i stąd mam odpowiedzialność za moje czyny, czyli jak powie amerykański personalista R.T. Flewelling: „jestem świadomością świadomości”. Wymiar komunitarny osoby ludzkiej stanowi relacja do Boga i bliźniego. Relacja do Boga (wertykalna) nazywa się

Rozmowa z Adamem Woronowiczem

odtwórcą roli księdza Jerzego Popiełuszki w filmie Rafała Wieczyńskiego pt. „Popiełuszko. Wolność jest w nas”

„Są w Polsce tylko dwa miejsca, gdzie cały czas, dniem i nocą stoją warty i płoną znicze – to Grób Nieznanego Żołnierza oraz grób ks. Jerzego Popiełuszki. Od dnia pogrzebu księdza Jerzego, czyli 3 listopada 1984 roku, przy jego mogile trwa nieustanne czuwanie. To fenomen prawdopodobnie na skalę światową.”

E.K. Czachowska, Tomasz Wiślicki, Ksiądz Jerzy Popiełuszko, Warszawa 2009 r.

– Z jakich materiałów Pan korzystał przygotowując się do roli księdza Popiełuszki?

– Studiowałem teksty homilii wygłaszanych przez księdza Jerzego podczas mszy za ojczyznę, materiały sfilmowane przez stacje zagraniczne, nagrania mszy. Ogl-

Oświata seksualna w Polsce. Historia i współczesność

Przełom XIX/XX stulecia to okres zasadniczych przemian obyczajowokulturowych, będących następstwem industrializacji i urbanizacji. Postęp medycyny, rozwój higieny, wydłużenie długości życia człowieka oraz wysoka stopa urodzeń spowodowały światową eksplozję demograficzną. Powszechna bieda i bezrobocie wpłynęły na pojawienie się w dyskursie społecznym problemu kontroli urodzeń. W owym czasie popularnością cieszyły się poglądy Thomasa Malthusa. W celu ograniczenia liczby ludności anglikański duchowny proponował program „moralnej wstrzemięźliwości” obejmujący dobrowolny celibat i późne zawieranie związków małżeńskich. Odrodzony po latach ruch neomaltuzjański propagował szeroko pojętą antykoncepcję oraz częściową dekryminalizac-

Przemoc testem demokracji

Autor na podstawie prowadzonych przez siebie badań dzieli się z „Realiami” swoimi refleksjami na temat: zjawiska przemocy, jego przyczyn i konsekwencji; postaw obywateli i władz w sytuacji zagrożenia przemocą.

– W jakim środowisku i z jakiego powodu prowadziłeś badania o przemocy? Jaka jest teza twoich badań? Jakie pytania postawiłeś w ich trakcie?

W badaniach, jakie prowadzę zająłem się trzema podobnej wielkości miastami we Francji, Polsce i Rosji, gdzie doszło do przemocy na tle społeczno-narodowościowym. Aktorami przemocy byli „miejscowi” oraz imigranci. Teza brzmi – przemoc jest testem dla demokracji. Wydarzenia, gdzie dochodzi do użycia przemocy wskazują, że ma miejsce zaburzenie w systemie funkcjonowania demokracji.

W jaki sposób jednostki stają się aktorami przemocy? Jak środowiskoobywatele, wł

Kościół a wyzwania współczesności

Wywiad z Arcybiskupem Metropolitą Warszawskim, dr teologii ks. Kazimierzem Nyczem

– Co znaczy we współczesnym świecie, Księże Arcybiskupie, homo religiosus? Widzimy obecnie nawrót do duchowości, religijności. Można wskazać przykład Baracka Obamy, który oficjalnie deklaruje, że religia jest źródłem jego codziennej siły. Okazuje się, że postęp techniczny, ekonomiczny to nie wszystko. Czy człowiek jest z natury istotą religijną?

– Ontologicznie – zawsze definiowało się człowieka jako istotę religijną, czyli szukającą jakiegoś odniesienia do transcendencji – do tego, co go przerasta. Człowiek transcenduje ku czemuś, co jest większe od niego i w tym znaczeniu stawia pytania, które są większe od niego. W związku z tym mówi się, że zawsze b-

Co czeka Świat?

Rozmowa z Rayem Hammondem, brytyjskim futurologiem, autorem ostatniego raportu o tym, jak będzie wyglądał świat w 2030 r.

Rozmowa z Rayem Hammondem, brytyjskim futurologiem i powieściopisarzem, wykładowcą City University Business School London, autorem min. wydanej w Polsce powieści „Extinction” oraz raportu „Świat w 2030 r.”, w którym analizuje kluczowe trendy, jakie najprawdopodobniej będą kształtować społeczeństwo i nasze codzienne życie za 23 lata. Dokument został oficjalnie zaprezentowany po raz pierwszy 21 listopada 2007 w Brukseli. W Polsce Ray Hammond gościł z wizytą w listopadzie 2008 r. na zaproszenie Celebrity Speakers.

– W jaki sposób zaangażował się Pan w dziedzinę nauki, jaką stanowi futurologia?

– Byłem pisarzem, publicystą i w latach 70-tych mieszkałem w San Fr-

Jaka i czyja telewizja?

Rozmowa z Maciejem Strzemboszem, prezesem Krajowej Izby Producentów Audiowizualnych, jednym z inicjatorów Obywatelskiej Ustawy Medialnej – zakładającej reformę mediów publicznych zaproponowaną przez organizacje twórcze.

„Kulturowa tożsamość narodu, edukacja i ochrona czystości języka to nie są zadania dla wolnego rynku. Jeśli polskie media publiczne tego nie robią, trzeba je naprawić, a nie prywatyzować, czy też zmniejszać ich zasięg”

z listu otwartego środowisk twórczych wystosowanego w marcu 2008 r. do premiera rządu RP Donalda Tuska

Publiczne media z założenia służą budowie demokratycznych stosunków w sferze polityki, życia społecznego i kultury. Na pytanie co oznacza epitet publiczne, odpowiedź znajdujemy w takich określeniach, jak interes publiczny, służba publiczna,