Teoretyczne aspekty bezpieczeństwa

Procesy, jakie towarzyszą współczesnemu człowiekowi, tworzą nowe ramy życia społecznego. Przełom XX i XXI wieku zmienił świat, a wraz z tym warunki, w jakich żyje człowiek. Dziś już nie wystarczy stworzyć sobie cichą enklawę bezpieczeństwa w kręgu własnej rodziny, kultury i państwa. Bezpieczeństwo przybrało bowiem globalną postać wraz z pojawiającymi się zagrożeniami. Jednak zawsze wyraża się ono w ujęciu indywidualnym, tj. w poczuciu bezpieczeństwa każdego pojedynczego człowieka.

Każdy chce być bezpieczny bez względu na wiek, płeć, status materialny, poziom i etap rozwoju indywidualnego, itd. Do niedawna wydawało się, że idea „bezpiecznego człowieka” będzie spójna i możliwa do urzeczywistnienia wraz z rozwojem tego świata, z osiągni-

Mąż stanu. Teoria i praktyka

Zdarza się, że w debacie publicznej pojawia się określenie mąż stanu. Wydaje się jednak, że po pierwsze jest to coraz rzadziej, a po drugie nikt do końca nie wie, co to znaczy. Zacznijmy, więc od próby uchwycenia definicji męża stanu.

Nie sposób przytoczyć pełnej definicji męża stanu, ponieważ nie ma takiej definicji w literaturze politologicznej. Termin ten funkcjonował tylko i wyłącznie, jako związek frazeologiczny, będący pochodną terminów racja stanu i interes państwa. Co zatem pośrednio o tym terminie mówi literatura politologiczna? Spotyka się najczęściej definicję przez przykład. A więc ukazywani są wielcy politycy i przywódcy z podpisem „mąż stanu”.

Tak więc mąż stanu to wybitny polityk, przywódca państwowy, człowiek, który dokona-

Nieprawidłowości w naborze pracowników instytucji państwowych

Przy okazji doniesień medialnych o nieprawidłowościach przy zatrudnianiu urzędników państwowych, samorządowych oraz osób na stanowiska kierownicze w spółkach skarbu państwa pojawia się pytanie o nowoczesne standardy demokratycznego państwa prawa. Pomimo upływu 20 lat od przemian z początku lat dziewięćdziesiątych, oraz wprowadzenia uregulowań prawnych mających przeciwdziałać zjawisku nepotyzmu i zawłaszczania przez określone środowiska stanowisk pracy opłacanych z pieniędzy podatników, nadal w świadomości społecznej funkcjonuje silne przekonanie o istnieniu tego zjawiska przy zatrudnianiu osób w różnego rodzaju urzędach, instytucjach państwowych oraz spółkach skarbu państwa. Centrum Badania Opinii Społecznej w raporcie z badania opinii społecznej wydanym w maju 2009 roku podało,-

Droga do gospodarki opartej na wiedzy

Czym właściwie jest gospodarka oparta na wiedzy? Jak pisze trójka autorów z Forum Strategii Lizbońskiej, jest to taka gospodarka, w której najcenniejszym zasobem jest wiedza. Nie siła mięśni, nie surowce, nie wyposażenie techniczne, a nawet nie finanse stają się tu najcenniejszym kapitałem przedsiębiorstwa, ale kwalifikacje pracowników. Nie byle jakie kwalifikacje, nie wystarczą tu już proste umiejętności, liczy się bowiem znajomość tajników danego rzemiosła, ale i innowacyjność, zdolność ciągłego uczenia się, twórcze podejście, niezbędne w czasach, w których tempo zmian przekracza wszystko, co znaliśmy z przeszłości.

Gospodarka oparta na wiedzy to nie kilka najlepszych przedsiębiorstw w kraju, do których ściąga się najlepsze umysły, ale nowe społeczeństwo, -

Pozycja PiS w systemie politycznym. Analiza politologiczna

Kontynuujemy cykl analiz politologicznych najważniejszych partii na polskiej scenie politycznej. W poprzednich numerach przedstawiliśmy Polskie Stronnictwo Ludowe i Sojusz Lewicy Demokratycznej. W kolejnym numerze zaprezentujemy analizę politologiczną PO.

PiS jest chyba jedyną partią na polskiej scenie politycznej, która wzbudza tak wiele różnych (często skrajnych) uczuć, począwszy od zachwytu po agresywną krytykę i niechęć. Wyrazicielami tych przeciwstawnych sobie emocji są oczywiście grupy zwolenników i przeciwników formacji Jarosława Kaczyńskiego. Jednak, jak często można się przekonać, z każdą z grup, niezwykle trudno jest spokojnie i racjonalnie porozmawiać.

Podczas analizy tej partii – przy zachowaniu bezstronności – warto jednak pokusić się o próbę jej oddemonizowania. Negatywny wizerunek t-

O gospodarczej współpracy z Rosją

Wywiad z ministrem gospodarki, wicepremierem Waldemarem Pawlakiem

– Analitycy stosunków gospodarczych polsko-rosyjskich zgodnie podkreślają, że jedną z barier w rozwoju relacji handlowych między naszymi krajami jest historia. Z Niemcami potrafi liśmy jednak się ułożyć i są dziś naszym głównym partnerem gospodarczym.

– Rozważając kwestię naszych relacji z Rosją należy zadać sobie podstawowe pytanie – czy lepiej, żeby Rosja była bliżej czy dalej Unii Europejskiej i czy zarówno Polska, jak i Rosja mogą czerpać z tego zbliżenia wymierne korzyści. Jeśli odpowiedź będzie twierdząca, wtedy także pamięć o historii nie wykluczy bliższej współpracy obu krajów. Chciałbym przy tym podkreślić, że w stosunkach między państwami jest podob-

Uwagi do Planu Konsolidacji Finansów Publicznych 2010-2011

23 miliardy rocznie mają wynieść oszczędności budżetu państwa po wprowadzeniu rządowego planu konsolidacji finansów publicznych. Dzięki temu Polska zabezpiecza się przed przekroczeniem zapisanego w konstytucji 55 procentowego progu długu publicznego do Produktu Krajowego Brutto(PKB).Na początku marca Minister Finansów zapowiedział szybkie wniesienie do sejmu projektów ustaw, które maja zapewnić realizację w/w planu. Poniżej publikujemy uwagi eksperta bankowego dr Władysława Kulczyckiego do rządowego projektu.

I. Wstęp

Rządowy projekt „Planu Konsolidacji Finansów Publicznych 2010–2011” jest jednym z co najmniej sześciu formalnie istniejących planów o charakterze rozwojowym. Oprócz niego są to:

1) Strategia Rozwoju Kraju na lata 2007–2013, zawierająca 9 programów operacyjnych na podst-

Przyszłość Unii Europejskiej po kryzyse gospodarczym.

Postulat mówiący o tym, iż o przyszłości Unii Europejskiej zadecydują kwestie ekonomiczne podnoszony był przez wybitnych polskich uczonych na wiele lat przed pojawieniem się w Unii odczuwanego dziś powszechnie światowego kryzysu gospodarczego. W sytuacji, gdy we wszystkich bez wyjątku krajach członkowskich Unii widoczne stały się znamiona kryzysu gospodarczego należy zadać pytanie o to, czy to właśnie teraz, w sytuacji próby jaką stał się kryzys, Unia znalazła się w momencie przełomowym dla jej politycznej oraz gospodarczej przyszłości.

Bez wątpienia kryzys gospodarczy stał się dla Unii ważnym sprawdzianem wszystkich opracowanych dotąd w teorii mechanizmów działania, mających chronić ją przed konsekwencjami różnego typu ekonomicznych oraz gospodarczych perturbacji. Był to także spra-

Prezydencja w Unii Europejskiej w świetle traktatu z Lizbony - wnioski dla Polski

Wraz z wejściem w życie Traktatu z Lizbony Unia Europejska wzbogaciła się o kolejne instytucje. Przybyły również dwa nowe nazwiska, które warto zapamiętać. Po porażce Traktatu Konstytucyjnego, europejscy przywódcy nieco staranniej się przygotowali do wprowadzenia reformy instytucjonalnej i zakończyli długi okres krystalizowania się Rady Europejskiej oraz charakteru prezydencji jaką sprawują kraje członkowskie.

Traktat z Lizbony finalizuje proces, którego początków możemy upatrywać w latach siedemdziesiątych. To wtedy odbyły się pierwsze szczyty przywódców państw członkowskich oraz pojawiły się postulaty reformy sprawowania prezydencji. Raport Tindemansa zawierał propozycję wydłużenia prezydencji do jednego roku, co miało przełożyć się na jej spójność. Z kolei w 1-

Kryzys czy ewolucja polskiej lewicy ?

Obecny kształt sceny politycznej, a także pozycja lewicy zarówno na skali poparcia społecznego, jak i w przestrzeni podziałów międzypartyjnych są intrygującym tematem do refleksji politologicznej.

Początek drugiej dekady polskiej transformacji zapowiadał się dla formacji lewicowej niezwykle obiecująco. Zwycięstwo wyborcze w 2001 roku wpisywało się w ustawiczny proces zwiększania się poparcia społecznego dla formacji SLD. Jak można zauważyć, począwszy od w pełni rywalizacyjnych wyborów do parlamentu w 1991 roku, w których koalicja SLD uzyskała 11,99% poparcia, poprzez następne w 1993 roku 20,41%, 1997 roku 27,13%, w 2001 roku 41,04% lewica zyskiwała sympatię polityczną wyborców. Znaczący spadek poparcia wyborczego przyniosły dopiero następne lata: w 2005 roku 11,31% i w 2007 roku jako centrolewicowa koalic-

Wiedza o przyszłości w przezwyciężaniu globalnego kryzysu

Światowa społeczność otrzymuje od niedawna wzajemnie sprzeczne komunikaty dotyczące szans zakończenia światowego kryzysu finansowo-gospodarczego. Jedne z nich optymistycznie głoszą, iż jakoby najgorsze już mamy za sobą. Oznaczałoby to możliwość przezwyciężenia tego kryzysu przy pozostawieniu socjal-darwinistycznych stosunków Zgodspołecznych, czyli poprzez jedynie „kosmetyczne” zmiany w światowej społeczno-gospodarczej infrastrukturze. A więc, bez dokonania radykalnej – niezbędnej dla ukształtowania zdolności trwałego rozwoju (sustainable development) – ekohumanistycznej przebudowy światowego systemu społeczno-gospodarczego.

Ekohumanizm to partnerskie współdziałanie dla dobra wspólnego wszystkich ludzi, ich następców i środowiska przyrodniczego, powszechnie wspomagane nauką i wys-

O potrzebie reformy prawa w zakresie ochrony zieleni i zakrzewień

Perspektywa czasowa dwudziestu lat, jakie upłynęły od zmiany systemu społeczno-gospodarczego w naszym kraju pozwala na ocenę skutków gospodarczo-społecznych, obowiązujących regulacji prawnych w zakresie podatków i opłat odnoszących się do lasów i terenów zieleni. Obecne przepisy dotyczące właścicieli gruntów pokrytych lasami i zadrzewieniami są nadal pozostałością po dawnym ustroju polityczno-gospodarczym, cechują się nadmierną biurokracją, represyjnością i uciążliwością i w wielu aspektach pozostają w konflikcie z konstytucyjną zasadą poszanowania własności prywatnej. Wszechobecne zakazy, wymogi uzyskiwania zezwoleń i innych decyzji urzędniczych, system kar za ich nieprzestrzeganie winny być zastępowane poprzez system różnych bodźców ekonomicznych skierowany-

Jak rozumieć rację stanu?

Jedną z definicji w obszarze politologii, jaką trudno wyjaśnić ad hoc jest racja stanu. Wydaje się, że wszyscy wiedzą czym jest racja stanu, ale tak naprawdę trudno zdefiniować ten termin. Niniejszy artykuł jest próbą odnalezienia racjonalnej definicji racji stanu i skategoryzowania jej w ujęciu polskiej sceny politycznej oraz naszego społeczeństwa. W tym celu sięgnięto do historii oraz do próby ujęcia wielu terminów korespondujących z racją stanu.

Spróbujmy zdefiniować w takim razie, czym jest racja stanu? „Z teoretycznego punktu widzenia można by powiedzieć, że idea racji stanu, rozumiana, jako nadrzędny interes państwa, wywołana jest potrzebą zagwarantowania trwałości tego rodzaju wspólnoty, jaką stanowi państwo”. W przypadku państw narodowych racja stanu jest utożsamiana z racj-

Demokracja gospodarcza warunkiem bezpieczeństwa społecznego

Jak żyć mądrze, dobrze i zgodnie w światowej rodzinie nie naruszając niczyjej godności? Oto pytanie, które stawia sobie dziś wielu strategów współczesnego świata. Obrana bowiem, także przez nich samych, strategia i filozofia rozwoju świata oparta wyłącznie na wartościach materialnych, monolitycznych rynkach i kształtowaniu konsumpcyjnego modelu życia poniosła porażkę. Niekontrolowany wzrost gospodarczy i doraźne korzyści różnych grup interesów, będące pochodną fundamentalizmu rynkowego doprowadziły do najpoważniejszego kryzysu w powojennej historii.

Kryzys jak każdy kiedyś się skończy. Wydaje się, że recesja właśnie ma się ku końcowi. Trzeba jednak oszacować straty i spróbować odpowiedzieć na pytanie jaki ład ekonomiczny budować, aby nie tworzy-

Sejmowe komisje śledcze – wczoraj i dziś

Twórcy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku uznali, że jednym z elementów organizacji Sejmu powinna być komisja śledcza, której istnienie zostało zapisane w ustawie zasadniczej. Pomysłodawcy tej instytucji najprawdopodobniej wyszli z założenia, że system demokratycznej władzy może mieć trudności z rzetelnym i pełnym wyjaśnianiem afer, w które są potencjalnie zaangażowani politycy. Prowadzący postępowanie wyjaśniające urzędnicy państwowi mogą nie mieć wystarczająco wiele niezależności, aby prześwietlić daną sprawę w sposób rzetelny i wyczerpujący. Wprawdzie w teorii takie organy państwa, jak na przykład prokuratura powinny być w swoich działaniach niezależne, ale należy pamiętać, że są to struktury hierarchiczne, w których władz-

Polskie Stronnictwo Ludowe. Próba analizy politologicznej

W kolejnych numerach zaprezentujemy najważniejsze partie działające na polskiej scenie politycznej. Rozpoczynamy od partii o największych tradycjach – Polskiego Stronnictwa Ludowego.

Wyjątkowość

PSL jest partią wyjątkową pod wieloma względami. Swymi korzeniami sięga końca XIX w. Pod tą nazwą istnieje nieprzerwanie od 20 lat. Mając na uwadze historię innych partii, jest to niebywałe osiągnięcie.

Jest to również partia niezwykle silna, co zupełnie nie wpisuje się w schematyczne postrzeganie tego ugrupowania na tle wyników wyborczych innych ugrupowań. Otóż o sile partii nie stanowi poparcie sondażowe w granicach 15, 20 lub 30 proc., zresztą ciężko jest wskazać ile procent jest wystarczającym pułapem do tego, aby móc mówić o silnej lub słabej partii? W tym miejscu warto zauw-

Polska droga do wspólnej waluty EURO

1. Wprowadzenie

Globalny kryzys ekonomiczny, a w szczególności jego wpływ na spowolnienie naszej gospodarki, odsunął na dalszy plan datę przyjęcia przez Polskę wspólnej waluty. Ucichły emocje jakie przez parę miesięcy były udziałem nie tyle ekonomistów co polityków. Nie oznacza to wszakże, iż przystąpienie Polski do strefy euro przestało być jednym z najpoważniejszych problemów ekonomicznych, który będzie wymagać rozwiązania w najbliższych latach. To, że jesteśmy jedynym krajem w Unii Europejskiej, który osiąga w bieżącym roku dodatnie tempo wzrostu PKB cieszy i napawa optymizmem, ale nie podważa konieczności podejmowania wysiłków na rzecz sprostania warunkom decydującym o przyjęciu wspólnej waluty.

Kwestia przyjęcia euro jest przedmiotem szczególnego zainteresowan-

Polityka społeczna w okresie kryzysu

Wywiad z minister pracy Jolantą Fedak

– Pakiet antykryzysowy to najważniejszy dokument wypracowany przez Komisję Trójstronną. Ustawa pomoże pracodawcom i pracownikom radzić sobie z kryzysem?

– Rzeczywiście rozwiązania zawarte w „Pakiecie antykryzysowym” zostały wypracowane w Komisji Trójstronnej, ale już w listopadzie 2008 roku rząd opracował „Plan Stabilności i Rozwoju”, w ramach którego m.in. przyjęto ustawę umożliwiającą dopłaty do kredytów mieszkaniowych, zwiększono gwarancje dla depozytów bankowych oraz kapitał pożyczkowy dla małych i średnich firm. Natomiast w czerwcu 2009 roku rząd przyjął „Pakiet Antykryzysowy”, wypracowany wspólnie ze związkami zawodowymi i pracodawcami. Pakiet, którego głównym celem jest obrona miejsc pracy, prz-

Ubóstwo w Polsce i na świecie

Na całym świecie ubóstwem dotkniętych jest ok. 1,4 mld ludzi. ONZ szacuje, że w 2009 roku kryzys ekonomiczny pozbawił pracy co najmniej 50 mln ludzi, a dodatkowych 100 mln znalazło się poniżej granicy ubóstwa. Zmiany klimatyczne pogłębiają jeszcze ten problem. W tegorocznym przesłaniu ONZ czytamy, że w dobie światowych kryzysów nasza uwaga powinna koncentrować się szczególnie na najbiedniejszych i pozbawionych opieki. Dziś zwalczanie biedy jest obowiązkiem krajów członkowskich wynikającym ze złożonych obietnic, realizowanych m.in. w ramach Milenijnych Celów Rozwoju. MCR to zobowiązanie 189 państw – w tym Polski – przyjęte na szczycie ONZ w 2000 r. Cele te są następujące: 1. Wyeliminowanie skrajnego ubóstwa i głodu 2. Zapewnienie powszechnego wykształcenia na poziomie podstawowym 3. Promowani-

Polityka ofiarą nowoczesności?

Procesy polityczne zachodzące od 20 lat w naszym kraju znalazły odzwierciedlenie nie tylko w przestrzeni ekonomicznej i społecznej, ale także medialnej. Zachodzące zmiany w relacjach między władzą a społeczeństwem stały się tematem dyskusji podczas dwudniowej, międzynarodowej konferencji naukowej „Transformacje systemowe w Polsce i innych krajach postkomunistycznych. Mass media a polityka” zorganizowanej w dniach 7-8 X br. przez Wydział Nauk Politycznych Akademii Humanistycznej im. Aleksandra Gieysztora w Pułtusku. Z uwagi na szeroki wachlarz tematyczny oraz różnorodny charakter referatów obrady odbywały się w trzech panelach tematycznych: Mechanizmy, przyczyny i skutki transformacji; Różne aspekty życia politycznego państw postkomunistycznych oraz Mass media a polityka. Konferencja stała się okazją do wymiany refleksji i spostrze-

Jednomandatowe okręgi wyborcze
– ryzyko dla demokracji

Od pewnego czasu coraz częściej mówi się o wprowadzeniu zmian w ordynacji wyborczej polegających na odejściu od ordynacji proporcjonalnej i zastąpieniu jej ordynacją większościową, gdzie każdemu okręgowi przypada jeden mandat. Według autora, może to być zagrożeniem dla demokracji, biorąc pod uwagę postępującą personalizację i celebrytyzację polityki.

Jednomandatowe Okręgi Wyborcze (JOW) to rodzaj systemu partyjnego, który opiera się na zasadzie, że mandat do parlamentu otrzymuje osoba, która zdobyła największą liczbę głosów. Jest to jedyna premia do parlamentu z tego okręgu. Państwa, w których ordynacja wyborcza oparta jest na JOW to m.in. Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Francja, Kanada.

Zwolennicy tego rozwiązania argumentują, że jest to najprostsza egzemplifikacja impo-

Dylematy globalnego ocieplenia

Ramowa konwencja ONZ w sprawie zmian klimatu została podpisana w 1992 roku podczas Konferencji Narodów Zjednoczonych na temat Środowiska i Rozwoju zwanej także „Szczytem Ziemi” zorganizowanym w Rio de Janeiro. Jest to międzynarodowy traktat dotyczący ograniczenia emisji gazów cieplarnianych, które obwinia się za efekt globalnego ocieplenia. Początkowo Konwencja nie zawierała żadnych konkretnych zapisów ograniczających emisję gazów cieplarnianych, a jedynie taką intencję państw, które się pod nią podpisały. W następnych latach przyjmowano kolejne protokoły uzupełniające traktat. Najbardziej znanym jest wynegocjowany w 1997 roku protokół z Kioto będący porozumieniem dotyczącym przeciwdziałaniu globalnemu ociepleniu. Jego wejście w życie zostało uzależnione od ratyfikowania przez minimum 55% kr-

Zmiany w sposobie uprawiania polityki

Inspiracją do napisania niniejszego artykułu są obserwację autora ostatnich elekcji parlamentarnych 2005 i 2007 roku i wyborów do Parlamentu Europejskiego z 2009 roku. Okazuje się, że polska polityka zmienia się w sposób zauważalny, że idziemy w stronę indywidualizacji w partiach i personalizacji polityki. Polityka przestała być grą zespołową, żeby wygrać wybory należy wykreować liderów okręgów wyborczych, takich, którzy ściągną poparcie, a reszta kadr partyjnych na listach wyborczych nie musi mieć kwalifikacji do rządzenia i stanowienia prawa. To nie oznacza, że liderzy mają takie przygotowanie. Najważniejsze stały się kwalifikację w zakresie public relations. Sprawny polityk to już nie reformator, czy menadżer administracji państwowej, to już nie dobry legislator, sprawny polityk to wiz-

Determinanty tożsamości partyjnych

Obecnie polityka jest niezwykle złożonym mechanizmem wielu procesów. Przepuszczając partyjny światopogląd przez kolejne warstwy rzeczywistości politycznej można ze zdziwieniem zaobserwować, że w efekcie końcowym pierwotne wartości w działaniu politycznym przybrały zupełnie inne formy. Dzieje się tak na skutek wielu czynników, nie do końca zawsze zależnych od autorów projektu czy podmiotów artykułujących i głoszących pewne poglądy. To co badacze i obserwatorzy, a także zwykli ludzie dostrzegają w efekcie końcowym, czyli podczas sprawowania rządów jest sumą nieuniknionych kompromisów i koniecznych ustępstw.

Jak się okazuje każdy z poglądów przechodząc przez kolejne etapy wzajemnych relacji podmiotów politycznych oraz nieuniknionych kompromisów został odfiltrowany od swej pierwotn-

Propozycja reformy opłaty skarbowej

Do końca 2000 roku obowiązywała ustawa z dnia 31 stycznia 1989 roku o opłacie skarbowej, w której określono, że o ile nie uiszczono opłaty za pomocą znaków (znaczków) opłaty skarbowej lub poprzez nabycie urzędowego blankietu wekslowego, to opłata skarbowa wnoszona była na rachunek bankowy urzędu skarbowego właściwego ze wglądu na miejsce dokonywania czynności urzędowych obłożonych taką opłatą. Natomiast od 1 stycznia 2001 roku, od wejścia w życie ustawy z dnia 9 września 2000 roku o opłacie skarbowej, organem podatkowym właściwym w sprawach opłaty skarbowej jest wójt lub burmistrz (prezydent miasta). Opłata skarbowa jest obecnie de facto rodzajem podatku lokalnego wpłacanego na konto urzędu gminy, na terenie której obywatel załatwia swoją sprawę urzędową i to niezależn-

Bezdomność w III Rzeczpospolitej

W średniowieczu ludzi bezdomnych nazywano „ludźmi luźnymi”. Byli oni zwolnieni od obowiązku pańszczyzny. Nazywano ich też „ludźmi gościńca”. Termin „bezdomny” pojawił się w polskim słownictwie dopiero na przełomie XVIII i XIX wieku. Początkowo oznaczał ofiary wojen i powstań. W XIX stuleciu i na początku XX wieku (do roku 1918), wielu społeczników i uczonych polskich pisało o trudnym położeniu socjalnym Polaków pod zaborami (m.in Stanisław Głąbiński). Za twórcę nowoczesnej polityki społecznej na skalę światową uznaje się natomiast Kanclerza Prus i Rzeszy Ottona von Bismarcka (znanego skądinąd wroga Polaków), który po zwycięstwie wyborczym nad socjalistami zapoczątkował w Europie ubezpieczenia chorobowe, wypadkowe oraz renty i emerytury, a takż-

Polska Racja Stanu po wstąpieniu do Unii Europejskiej

Współczesne ujęcie racji stanu ma wiele obliczy i występuje pod różnymi, często jedynie nieznacznie się od siebie różniącymi definicjami. Wiele z nich wciąż jednak utrzymanych jest w kanonie myśli w czasów Niccolo Machiavellego, który po raz pierwszy posłużył się tym pojęciem. O racji stanu wciąż stanowi nadrzędność interesu państwowego, wyższość interesu państwa nad interesami i normami partykularnymi, nierozerwanie w kulturze demokratycznej interes ten jest wspólny dla większości obywateli i organizacji działających w państwie lub poza jego granicami, ale zawsze na jego rzecz. Wokół racji stanu skupione są zarówno partie polityczne, grupy reprezentujące określone przywiązanie polityczne, ale także różne organizacje i grupy społeczne.

Profesor W-

Polacy w Irlandii

Wstęp

Irlandia, która przez wiele stuleci była krajem emigracyjnym, z końcem XX wieku, dzięki przyspieszonemu rozwojowi gospodarczemu, stała się miejscem napływu ludności z innych państw. Wejście Polski z dniem 1 maja 2004 r. do UE i otwarcie przez Irlandię rynku pracy spowodowało, że stała się ona dla mieszkańców Polski atrakcyjnym miejscem pobytu i pracy. Wysokie bezrobocie w Polsce sięgające w latach 2000–2006 15–20%, a w niektórych regionach Polski przekraczające nawet 30% ludności czynnej zawodowo zmuszało Polaków do poszukiwania źródeł utrzymania poza granicami kraju. Szacuje się, że Irlandia, po W. Brytanii – (przebywa tam około 700 tys. obywateli polskich) i Niemczech (500 tys.) jest trzecim państwem, gdzie czasowo przebywa najwięcej Polaków (200–250 tys.). Pomimo kryzysu jaki o-

Michał Boni – minister – członek Rady Ministrów o Raporcie Polska 2030

– Skąd wynika założenie czasowe opracowanego przez kierowany przez Pana Ministra zespół Raportu Polska 2030?

– Po dwudziestu latach transformacji Polsce niezbędny jest nowy projekt cywilizacyjny. Zakończyliśmy etap przemian, związany z przebudową podstaw funkcjonowania państwa i gospodarki w kierunku demokracji i gospodarki rynkowej. W dłuższym horyzoncie czasowym jednak, nasze dotychczasowe osiągnięcia (a jest ich wiele, np. rozkwit przedsiębiorczości, wyzwolenie energii społecznej w wielu obszarach, znaczne zwiększenie nominalnej wartości PKB, czy wreszcie członkostwo w NATO i Unii Europejskiej) mogą nie wystarczyć. Dla dogonienia gospodarek zachodnich, a także przegonienia ich w części obszarów w wyniku stworzenia nowych przewag konkurencyjnych, potrzebujemy właśnie nowego projektu cywilizacyjnego i nowej strategii rozw-

Jak wspierać słabsze regiony?

Solidarność i spójność regionalna w Raporcie „Polska 2030”

Raport „Polska 2030. Wyzwania rozwojowe” pokazuje, że mimo znaczących osiągnięć w sferze gospodarczej i społecznej w ostatnim dwudziestoleciu dynamiczny rozwój Polski w kolejnych dekadach jest niepewny. Zagrożenie dryfem rozwojowym wynika z chronicznej niezdolności elit do rozstrzygania podstawowych dylematów dotyczących strategii rozwoju z niewystarczającego wysiłku w określaniu orientacji polityki w różnych dziedzinach. Dlatego w Raporcie została podjęta próba zdefiniowania modelu rozwojowego Polski uwzględniającego jej silne strony, szanse, słabości i zagrożenia w wymiarze ekonomicznym i społecznym. Obok zaufania społecznego, sprawnego państwa, potencjału kreatywności, nowego wymiaru mobilności, konkurencyjności ora-

Nowy ład pilnie potrzebny

Porządek międzynarodowy w okresie transformacji: stare i nowe odniesienia

Jest już taka moda wśród analityków stosunków międzynarodowych, że co pewien czas, w miarę rozwoju tych stosunków, rodzi się zapotrzebowanie na dekretację nowego ładu. Kiedyś robili to historycy w oparciu o wielkie daty i wydarzenia, takie jak początki lub zakończenia wielkich wojen, rewolucji lub zamachów, obecnie czas jakby płynął szybciej i wielkie daty – jak choćby 11 września 2001 r. – już nie wystarczają i poszukuje się innych odniesień. Niekoniecznie muszą to być związki z polityką, z wojnami lub pokojem, coraz częściej są to związki z gospodarką, modelem polityczno-gospodarczego i cywilizacyjnego rozwoju. Taką cezurą w stosunkach międzynarodowych był upadek komunizmu. To w odniesieniu do -

Co dalej z tarczą?

Wizyta Baracka Obamy w Moskwie nie przyniosła rozstrzygnięcia w sprawie elementów tarczy antyrakietowej, które mają zostać umieszczone w Polsce i Czechach. Prezydent Obama zadeklarował podczas tej wizyty dwie istotne sprawy. Pierwszą z nich jest zapowiedź kontynuowania rozmów pomiędzy USA, a Rosją w sprawie tarczy. Jeśli spojrzeć na to z punktu widzenia intencji, jakie przyświecały Obamie podczas moskiewskiej wizyty to może być to sygnał mocno niepokojący dla zwolenników budowy tego systemu obrony rakietowej. Prezydent USA stanowczo powiedział, że koncepcja rywalizacji i walki o strefy wpływów pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a Rosją jest przestarzała i nie pasuje do realiów XXI wieku. Według niego globalne partnerstwo okrzepnie, jeśli Rosja zacznie odgrywać rolę wielkiego mocarstwa. Te refleksje miały leżeć u-

Eurowybory 2009. Personalizacja polityki

7 czerwca br. po raz drugi Polacy poszli do urn, by wybrać deputowanych do Parlamentu Europejskiego. Tym razem wybraliśmy 50 polskich przedstawicieli, a nie 54 jak 5 lat temu. Po wejściu w życie Traktatu z Lizbony, Polska otrzyma 51 miejsce w PE, ale nie wiadomo kiedy to nastąpi. Niniejszy artykuł jest próbą uchwycenia najważniejszych elementów wyróżniających wyniki wyborów 2009 roku w kontekście poprzedniej elekcji europejskiej i ostatnich dwóch elekcji parlamentarnych 2005 i 2007 roku.

Po pierwsze frekwencja w wyborach osiągnęła 24,53%, co było znacznie lepszym wynikiem, niż 5 lat temu, ale bardzo słabym biorąc pod uwagę całą Europę. Większość krajów Unii Europejskiej wybrało partie prawicowe. Poniższa tabela przedstawia ilość miejsc przypadających dla poszczególnych krajów Unii oraz procent mie-

Struktura obszarowa gospodarstw rolnych w Polsce. Stan i perspektywa zmian

Wprowadzenie

Polskie rolnictwo cechuje się znacznym rozdrobnieniem agrarnym, które jest większe w porównaniu z krajami zachodnioeuropejskimi. W tych ostatnich zmiany struktury agrarnej następowały stosunkowo szybko wraz z uprzemysłowieniem. Z jednej strony rozwijający się przemysł tworzył popyt na siłę roboczą – oferując atrakcyjne w porównaniu z dochodami rolniczymi wynagrodzenia – oraz popyt na żywność, z drugiej strony zaś wytwarzając przemysłowe środki produkcji, które umożliwiały zastępowanie siły ludzi i koni przez traktory i maszyny, wspomagały wzrost plonów i wydajności zwierząt gospodarskich. Tworzyło to silne stymulacje dla procesów koncentracji i specjalizacji, czyli de facto przemian agrarnych. W Polsce natomiast przemiany struktury agrarnej, pomimo przeprowadzanych reform rolnych, by-

Powojenne odszkodowania Polski dla Zachodu cz.2

W pierwszej części omówiliśmy kwestię odszkodowań ponacjonalizacyjnych za znacjonalizowany majątek obywateli i instytucji amerykańskich, jaki ocalał i pozostał w Polsce po zakończeniu II wojny światowej. Mimo krytycznej oceny niektórych odcinków polsko-amerykańskiej współpracy zagranicznej, w dłuższym okresie od odzyskania niepodległości w 1918 roku, to Stany Zjednoczone nie były tak gorliwe w żądaniu tych odszkodowań, jak niektóre kraje zachodnioeuropejskie, np. Francja czy Wielka Brytania. Te dwa państwa europejskie miały przed i w czasie II wojny światowej ścisłe sojusznicze stosunki z Polską, a mimo to zaraz po zakończeniu wojny upomniały się na dyktowanych przez siebie warunkach, często o zawyżonej wartości, o ocalałe z pożogi wojennej mienie obywateli i instytucji, jakie przed wojn-

Transformacja ustrojowa w Polsce - Od komunizmu do demokracji

„Aby rosło drzewo wolności, musi być ono od czasu do czasu użyźniane krwią bohaterów oraz krwią tyranów” Thomas Jefferson

Przełom lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XX wieku przyniósł proces przeobrażeń systemowych we wszystkich państwach Europy Środkowej i Wschodniej. Odbywało się to z różnym natężeniem i skalą, ale wspólny mianownik był jeden – rozpoczęty proces demokratyzacji i łączenia kontynentu europejskiego.

Polska, determinowana czterdziestoletnią przynależnością do tzw. obozu państw socjalistycznych, tworząca wspólnotę losów oraz przez wiele lat powiązana gospodarczo i politycznie oraz hołdująca modelowi życia społecznego – zaczęła się zmieniać, przeobrażać. Zapewnie nie był -

Demokracja deliberacyjna w warunkach Integracji Europejskiej

Przez ponad 50 lat procesu integracji europejskiej obserwowaliśmy ‘wzloty i upadki’ kolejnych podejść teoretycznych w próbach opisu, wyjaśniania, interpretowania i prognozowania polityczno-ekonomicznych oraz społecznych zjawisk z zakresu budowania Wspólnoty, a następnie Unii na kontynencie europejskim. W konsekwencji adaptacji logiki realizmu i liberalizmu do analizy zjawisk z zakresu integracji międzynarodowej, do lat 90-tych XX w. teoretyczne studia nad integracją europejską zdominowane były właściwie przez dialog pomiędzy (neo) funkcjonalizmem a intergowernmentalizmem, czyli podejściem międzyrządowym. Od lat 90-tych XX wieku studia nad integracją europejską coraz chętniej sięgają do takiej problematyki, jak demokracja, legitymacja władzy, decydowanie polityczne, rola państwa w gospodarce. Oznacza to niewątpliwie zakończenie monopolu teor-

Kontrola urodzeń w Polsce - ideologia i polityka a praktyka społeczna

1. Dzieje polskich ustaw aborcyjnych

Przerywanie ciąży było przez wieki sposobem na regulację urodzeń, a życie ubogich i bogatych kobiet różniło się tylko warunkami, w jakich dokonywano zabiegów. O losie ubogich kobiet, postawie lekarzy i obłudzie społecznej pisał przed wojną wspomniany wcześniej autor Tadeusz Boy-Żeleński. Mimo, że prawo surowo zakazywało przerywania ciąży, „psucie płodu” w „podziemiu” było zabiegiem rozpowszechnionym, praktykowanym bez zachowania podstawowych zasad higieny. Tadeusz Boy-Żeleński krytykował ówczesne prawodawstwo:

największa zbrodnia prawa karnego(…) paragraf ten nie mający siły, aby coś pomóc, posiada olbrzymią moc, by szkodzić.

Według autora, w samej Warszawie w wyniku poaborcyjnego zakażenia na sekcję zwłok traf-

Warunki korzystania i rozliczenia unijnej pomocy

Zasady rozliczeń Polski z programów unijnych są określane unijnymi rozporządzeniami, a rozliczenia z programów przedakcesyjnych z Komisją Europejską zostały określone porozumieniem trójstronnym zawartym pomiędzy Ministrem Finansów a Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, dotyczącym zasad współpracy w zakresie zarządzania finansowego zatwierdzonego przez Komisję Europejską w dniu 18 października 2000 roku. Porozumienie to odnosi się do finansowych aspektów realizacji unijnej pomocy określonej pierwotną i ramową wieloletnią umową finansową zawartą pomiędzy Polską a Komisją w dniu 25 stycznia 2001 roku. W porozumieniu tym został określony mechanizmem rozliczeń, który odzwierciedla intencje Komisji w promowaniu swojego eksportu towarowego i usługowego. Natomiast zasady rozliczeń i stosowania kursów wa-

Ochrona klimatu a koszty utrzymania polskiej rodziny

1. Skutki ekonomiczne ochrony klimatu

Zanim zajrzymy w portfele przeciętnej polskiej rodziny i będziemy analizować wydatki na energię i utrzymanie domu popatrzmy na zagadnienia makroekonomiczne, a może makropolityczne sięgające także poza nasz kraj. W najbliższych 20–30 latach pakiet energetyczno – klimatyczny UE będzie w zasadniczy sposób wpływał na gospodarkę, PKB i nasze dochody osobiste wielu krajów Europy. Rada Europy w 2007 roku przyjęła, iż celem jest 20% redukcja emisji CO2 (ponad 1,2 mld Mg/rok) do roku 2020. Na marginesie warto zauważyć, iż w tym czasie wzrost emisji gazów cieplarnianych w Chinach „zrekompensuje” z nadwyżką spadek emisji w Europie. Tylko w 2006 roku Chiny wyemitowały o 10% dwutlenku węgla (540 mln ton) więcej niż w roku poprzednim.

Wobec mocno dyskusyjnego wpływu człowieka na zm-

Powikłana prywatyzacja

1. Uwłaszczenie majątkowe przedsiębiorstw państwowych

W roku 1988/89 upadające władze socjalistycznego państwa rozważały zniesienie monopolu powszechnej własności państwowej. Zastanawiano się nad powrotem do terminologii okresu dwudziestolecia międzywojennego, do własności Skarbu Państwa, własności komunalnej, spółdzielczej oraz powszechnej własności prywatnej. Zelżała cenzura w piśmiennictwie ekonomicznym, w której zaczęły ukazywać się różnorodne propozycje reformatorskie i kierunki zmian, a nawet propozycje praktycznych gospodarczych rozwiązań. Korzystałem z tych możliwości i prezentowałem np. propozycje restrukturyzacji zadłużenia zagranicznego państwa, czy powołania Ministerstwa Skarbu, czy też propozycje reformy bankowości polskiej. Wówczas tylko-

Świat Między Bushem a Obamą

Świat i Ameryka po Bushu

Świat pierwszych dziewięciu lat XXI wieku to ciągle świat dominującej roli Ameryki, ale tak jak marzec, pierwszy miesiąc wiosny (zwany przez Rzymian Marsem, od imienia Boga Wojny) wprowadzał przełom – w pogodzie i w planach wojskowych – tak ta pierwsza dekada nowego wieku wprowadzić może nieodwracalne zmiany w polityce globalnej, w tym także w pozycji nadal jedynego supermocarstwa, jakim są USA. Można powiedzieć, że prawie na pewno stoimy u progu nowego porządku międzynarodowego, bo symptomów kryzysu lub po prostu zmian jest tak wiele, że mówiąc za Marksem – zmiany ilościowe przechodzić będą w jakościowe. Czy będą to zmiany na lepsze? Nic na to nie wskazuje. Wręcz przeciwnie, ciężar problemów zaczyna przeważać nad pozytywnymi objawami. Tych ostatnich nie jest zre-

Unia Europejska a kryzys gazowy

Kryzys gazowy na przełomie 2008/2009 roku rozbudził na nowo dyskusję na temat uzależnienia krajów Unii Europejskiej od dostaw tego surowca z Federacji Rosyjskiej na co dosyć niepewnie zareagowali przywódcy europejscy. Przewodniczący Komisji Europejskiej Jose Manuel Barroso poinformował na początku kryzysu, że Unii nie interesują awantury ukraińskorosyjskie, a Rosja ma się wywiązywać z podpisanych z krajami UE kontraktów i gaz ma ponownie wypełnić rury przesyłowe. Stanowisko to sugerowało, że UE nie chce ingerować w relacje pomiędzy Rosją i jej byłymi republikami. Za zaistniałą sytuację obwiniana była nie tylko Rosja, która zakręciła kurek z gazem, ale także Ukraina oskarżana przez Federację o kradzież błękitnego surowca. Można byłoby uznać, że Unia nie miała narzę-

Dyplomacja publiczna

Wstęp

Zupełnie niedawno, w wywiadzie udzielonym Gazecie Wyborczej, Candace Feber, zastępca attaché kulturalnego USA w Warszawie propagowała nowy projekt poświęcony demokracji. Z inicjatywy profesora Davida Silvera, eksperta ds. komunikacji z Uniwersytetu San Francisco, Departament Stanu USA oraz serwis internetowy Youtube. com zainicjowały konkurs na amatorski film, którego tematem byłaby wolność i demokracja. Krótkie, bo tylko trzyminutowe filmy mają przedstawiać zjawisko demokracji w najbliższym otoczeniu uczestnika konkursu. Finał konkursu organizatorzy zapowiadają na marzec, kiedy z każdego regionu świata zostaną wybrane najlepsze filmy, a ich twórcy wyjadą na wizytę studyjną do Stanów Zjednoczonych. Czytelnik ma prawo pomyśleć, że idea jest szczytna i godna pochwały. Uważniejszy Czytelnik ma prawo również zada-

Współczesna rola rolniczych i wiejskich organizacji

Zadania rolnictwa

Strategiczne zadania polskiego rolnictwa oraz wiejskiej gospodarki pozarolniczej są obecnie następujące:

1. Zapewnienie wzrostu produkcji rolnej o wysokiej jakości, pokrycie potrzeb krajowych w tym zakresie, a także zagwarantowanie równowagi importu i eksportu surowców rolnych i żywności.

2. Wytworzenie niezbędnej ilości nośników energii w postaci odnawialnych surowców rolnych potrzebnych do wytwarzania paliw płynnych. W 2020 r. Polska, podobnie jak inne kraje UE powinna wytwarzać kilkanaście procent odnawialnych paliw płynnych.

3. Pełnienie funkcji podmiotu akumulacji i ochrony wód powierzchniowych i wgłębnych kraju. Świat, a w tym Polska są zagrożone niedoborami wody słodkiej, a w tym pitnej. Każdy kraj musi więc gromadzić i chronić wody powierzchniowe i wgłębne.

4. Pełnienie roli aktywizato-

Reforma KRUS - opinie i propozycje

Mimo, że system ubezpieczenia społecznego rolników liczy już ponad 30 lat, to wciąż nie zyskał, jak dotąd, akceptacji i zrozumienia ze strony społeczeństwa stając się przedmiotem ciągłych przetargów i gier politycznych. Sytuacja ta musi rodzić niepokój i obawy rolników o przyszłość systemu, szczególnie w części dotyczącej emerytur i rent. Trzeba przypomnieć, że system od samego początku wzbudzał kontrowersje. Najpierw w latach 70-tych ubiegłego wieku bardzo nieufnie został przyjęty przez samych rolników. Niektóre ich ówczesne zastrzeżenia znalazły swoje odzwierciedlenie w treści porozumienia rzeszowsko-ustrzyckiego zawartego 18 lutego 1981 r. pomiędzy komisją rządową a strajkującymi rolnikami w Ustrzykach Dolnych i Rzeszowie. Obecnie zaś jest bardzo krytykowany przez c-

Powojenne odszkodowania Polski dla Zachodu (Część I)

Po zakończeniu w Europie II wojny światowej w maju 1945 roku, Polska miała właściwie dwa rządy. Pierwszy, był to konstytucyjny rząd II Rzeczypospolitej przebywający na emigracji. To ten rząd w okresie wojny zaciągał w imieniu Państwa Polskiego zobowiązania i miał też należności dla Polski. W kraju w tym czasie sowieci instalowali nowe podległe im wasalne władze, później zwane ludowymi. Władze te natychmiast przystąpiły w zgodzie ze swym programem do zmiany istniejącej struktury organizacyjnej państwa, jego struktur własnościowych, czemu towarzyszyły represje ekonomiczne. Najdotkliwszą represję nałożono na powstańczą Warszawę tak zwanym dekretem Bieruta oraz na rodaków o podwójnym, polsko-włoskim obywatelstwie, zabierając ich majątki w tak zwany zarząd przymusowy, prawnie is-

Patriotyzm ekonomiczny

Uwagi wstępne

„Patriotyzm ekonomiczny” – to zbitka pojęciowa rzadko spotykana nie tylko w fachowej literaturze z zakresu nauk społecznych, ale także w mowie potocznej. Warto się jej przyjrzeć dlatego, że pod adresem indywidualnych i zbiorowych aktorów ekonomicznych (konsumentów, inwestorów, pracodawców, organów administracji, organizacji pracowniczych i innych) nierzadko bywają formułowane postulaty i oczekiwania odwołujące się pośrednio lub bezpośrednio do takich powszechnie akceptowanych wartości jak „interes narodowy”, „racja stanu”, „dobro społeczne”, „integralność i ochrona majątku narodowego” itp. Wszystkie te wartości mieszczą się w pojęciu patriotyzmu lub też są z nim blisko powiązane. Patriotyzm zaś od czasów rewolucji francuskiej wią-

Świat wobec niepewności jutra – próba diagnozy

Pod koniec XX wieku, w czasie rozwijającego się globalizmu w interpretacji zjawisk ekonomicznych odnotowaliśmy kilka istotnych przewartościowań.

Po pierwsze dotyczy to tradycyjnego znaczenia pracy.

W latach dziewięćdziesiątych dość powszechnie uważano, że nastąpi gwałtowny wzrost bezrobocia powodowany utratą znaczenia czynnika pracy. Jeżeli praca rzeczywiście straciłaby podstawową, powszechną rolę, jak ujmuje to literatura dotycząca globalizmu, to przestałby funkcjonować rynkowy mechanizm kształtowania dochodów, a w konsekwencji cały mechanizm rynkowy przestałby być spójnym i adekwatnym regulatorem gospodarki. Amerykański noblista Wasily Leontief ostrzegał, że człowiek, jak koń zostanie wyeliminowany ze sfery produkcji. Leontief widział to jako efekt upowszechnienia komputera. Jeremy Rifkin n-

Polityczne, prawne, moralne i ekonomiczne aspekty reprywatyzacji

Istnieje wiele przejawów zewnętrznego, politycznego nacisku na sejm i rząd Rzeczypospolitej Polskiej, aby władze polskiego państwa wydały stosowne ustawy i uchwały zapewniające wypłaty odszkodowań „za mienie ofiar nazizmu i komunizmu”. Przykładem takiego nacisku politycznego jest treść publikacji w „Rzeczpospolitej” z 15.07.2008 r. pt. „USA upominają Polskę”, w której to publikacji poinformowano, iż obie izby Kongresu Stanów Zjednoczonych przygotowują rezolucje wzywające Polskę do najszybszego zadośćuczynienia właścicielom mienia skonfiskowanego w naszym kraju przez Trzecią Rzeszę Niemiecką i reżim komunistyczny.

Z cytowanej publikacji wynika, że inicjatorami tego nacisku są amerykańskie środowiska żydowskie, wśród których żyje wiele potomków byłych ob-

Prawne i ekonomiczne bariery gospodarki morskiej (część III)

W poprzednich dwóch artykułach przedstawiliśmy sytuację ekonomiczną gospodarki morskiej w okresie członkowskim w Unii Europejskiej. Teraz przedstawiamy bariery prawno-ekonomiczne warunkujące funkcjonowanie w okresie członkowskim i możliwości potencjalnego korzystania z unijno-narodowej pomocy finansowej.

W ustawodawstwie polskim, także gospodarczym, przyjmuje się stałą zasadę ciągłości prawnej. Akty prawne wydawane w naszym kraju zarówno w okresie międzywojennym (1918–1939), zwanym okresem II Rzeczypospolitej, jak i w okresie lat 1944–1989, zwanym okresem Polski Ludowej, zachowują swą ważność, jeżeli nie zostały uchylone innymi aktami tej samej rangi. Zasada ciągłości prawnej dotyczy także umów międzynarodowych zawartych w imieniu państwa polskiego. Zgodnie z art. 9 obecnie obowiązującej -

Koncepcje bezpieczeństwa Polski w drugiej połowie XX wieku

Podejście do koncepcji bezpieczeństwa Polski, ewoluowało wraz ze zmianami politycznymi, jakie zachodziły w naszym kraju. Wiele spośród przyjętych rozwiązań, jeszcze w U kładzie Warszawskim, na początku lat 90-tych straciło na znaczeniu. Inne, na przykład te związane z polskim członkostwem w Sojuszu Północnoatlantyckim, dopiero w tym okresie były przyjmowane. Jak pisał Józef Kukułka, „[…] z politycznego punktu widzenia okres po zimnej wojnie wydaje się najbardziej interesujący. Obserwujemy w nim bowiem zjawiska i procesy związane z przezwyciężaniem bagażu przeszłości, a także z poszukiwaniem sposobów wielostronnego i zrównoważonego kształtowania przyszłości”.

Wpływ na proces zmian z jednej strony miała swoistego rodzaju podległość względem ZSRR, która przy-

Stan i perspektywy finansowania ochrony środowiska w Polsce

Trwające od dłuższego czasu prace nad reformą finansów publicznych dotykają problematyki istnienia i funkcjonowania funduszy celowych, w tym funduszy ochrony środowiska. W swym zamierzeniu niniejszy artykuł stanowi przyczynek do dyskusji nad celowością istnienia i zakresem działania państwowego funduszu celowego, jakim jest Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

Rys historyczny

W latach 80-tych Polska była jednym z najbardziej zanieczyszczonych krajów Europy. Około 30% mieszkańców żyło na obszarach ekologicznego zagrożenia. Jedynie 4% polskich rzek posiadało wodę czystą, a na 35% ich długości woda nie nadawała się nawet do celów przemysłowych. We wszystkich aglomeracjach miejsko-przemysłowych zanieczyszczenie powietrza znacznie przekraczało dopuszczalne normy. Problematyka ochrony środowis-

Skutki europejskiej polityki rolnej na przykładzie Holandii

W niniejszym artykule postaramy się przedstawić argumenty za utrzymaniem i rozszerzaniem produkcji rolnej w małych gospodarstwach rolnych a nawet domowych. Problem ten zilustrujemy na podstawie Holandii, która tak łatwo poddała się eksperymentom likwidowania małych gospodarstw rolnych i tworzenia dużych gospodarstw farmerskich. Na podstawie przedstawionych faktów i danych postaramy się wyciągnąć wnioski dla polityki wobec wsi i rolnictwa w Polsce.

I-szy i II-gi PLAN MANSHOLTA

Holandia została członkiem Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali, zainicjowanej przez francuskiego ministra Roberta Schumana. W roku 1957 Beneluks oraz Francja, Niemcy i Włochy podpisały Traktat Rzymski, zawiązując Europejską Wspólnotę Gospodarczą (dalej nazywaną Wspólnotą lub EWG) obejmującą już wiele dziedzin gospodarki. W EWG Komisariat d-

O biopaliwach bez emocji

Od przynajmniej 8 lat na temat biopaliw toczą się w Polsce dyskusje i spory będące mieszanką niekompetencji, gry interesów i nieumiejętności prowadzenia rzeczowego dialogu. Niestety, rezultatem tego jest niewielki postęp w tej dziedzinie w naszym kraju. Mamy potrzebne akty prawne, lecz w rejestrze rolników produkujących biopaliwa na własny użytek znajduje się dwóch wytwórców. Otóż po dwóch latach obowiązywania ustawy o biokomponentach i biopaliwach ciekłych (25 sierpień 2006 r.) warto chłodno ocenić ten akt prawny będący wynikiem wspomnianych dyskusji. Spora część przepisów dotyczy kontroli i sankcji, nawet jeśli dotyczy to produkcji na własny użytek. To skutecznie odstrasza rolników.

W ostatnich miesiącach pojawiają się artykuły, także w poważnych ekonomicznych czasopismach wskazuj-

Energetyczna zapaść w warunkach koniunktury

Sytuacja sektora górniczego, energetycznego i hutniczego w Polsce z narodowego punktu widzenia jest złożona i trudna do poprawienia w średniej perspektywie czasowej. Nie jest to bynajmniej polska specyfika. Warto w tym miejscu przypomnieć, że to właśnie dla rozwiązywania problemów energetyki powstała Europejska Wspólnota Węgla i Stali, co doprowadziło do powstania Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej. Powołano ją jako przeciwwagę dla potęgi, potencjału i możliwości produkcyjnych głównie polskiego przemysłu górniczego, energetycznego i hutniczego funkcjonującego w ramach wschodniego ugrupowania gospodarczego pod sowieckim zwierzchnictwem. Obecnie znaleźliśmy się w zgoła odmiennych warunkach. Wymagają one od nas opracowania na najbliższe 5 do 10 lat wspólnej strategii dla sektorów przemysłu węglowego, energetycznego i hutniczego. W dekadzie lat -

Jak funkcjonuje rynek dewizowy

Niektóre rodzime gazety podają jeszcze notowania walutowe na giełdach w Londynie, Nowym Jorku czy Zurichu. O ile zarówno giełdy papierów wartościowych, jak i giełdy towarowe podają notowania kursów walutowych w tych miastach, to notowania te nie są ich własnymi notowaniami. Nie ma więc w tych krajach giełd walutowych. Na przykład ostatnie posiedzenie Royal Exchange, czyli londyńskiej giełdy walutowej odbyło się przed wybuchem wielkiego kryzysu, a więc w 1929 roku. Te giełdy, które jeszcze istniały do 1999 r., czyli do wprowadzenia euro (np. we Frankfurcie, Paryżu czy Mediolanie) miały już wyłącznie symboliczny charakter. Nie można jednak mówić o zmierzchu giełdowej formy handlu dewizami. O jego renesansie świadczyć może rozwój w ostatnich czasach umów terminowych (futures), które mogą być-

Pomoc Unii Europejskiej dla polskiego rybołówstwa ?

W poprzednim numerze przedstawiliśmy dotychczasowy bilans unijno-narodowej pomocy dla polskiego rolnictwa. W tym, kontynuując tę tematykę piszemy o mechanizmach pomocy stosowanej w rybołówstwie, którego sytuacja jest bardziej złożona, a sama pomoc rodzi nowe problemy.

Unijna pomoc finansowa dla sektora rybactwa i rybołówstwa, zapoczątkowana w roku 2004 jest realizowana dwoma kanałami, w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego oraz w ramach Wspólnej Organizacji Rynku Rybnego.

Pomoc w ramach sektorowego programu operacyjnego „rybołówstwo i przetwórstwo ryb”, przewidzianego początkowo na lata 2004–2006 ma być przedłużona do końca bieżącego, 2008 roku. Do maja 2008 roku wypłacono około 57% z ogólnej kwoty blisko 734* mln zł przewidzianej dla tego SPO. W ramach tego programu pomoc finansowa adresowana była do firm i os-

Kształtowanie struktury obszarowej rolnictwa - w Polsce i w UE

Poprawa struktury agrarnej w krajach UE nie jest jedynie wewnętrzną sprawą poszczególnych państw, a jej dalsze doskonalenie od wielu lat pozostaje jednym z najistotniejszych elementów WPR. W tym celu państwa członkowskie stosują mniej lub bardziej intensywną interwencję na rynku nieruchomości rolnych. Do najważniejszych aktów prawnych realizujących tę politykę należy zaliczyć dyrektywę Rady nr 159/72 z 17.04.1972 r. w sprawie modernizacji gospodarstw rolnych1 oraz rozporządzenie Rady nr 797/85 z 12.03.1985 r. w sprawie polepszania struktury agrarnej, zmienione rozporządzeniem nr 3808/89 z 12.12.1989 r. i rozporządzeniem nr 2328/91 z 15.07.1991 r.2 W aktach tych sformułowane są m.in. dwa istotne postulaty dotyczące oddziaływania na strukturę agrarną: 1) postulat kontroli kwalifikacji osób obejmujących gospodarstwa rolne oraz 2) postu-

Przyszłość produkcji biopaliw z surowców rolnych

Informacje wyjściowe w świetle publikacji prezentowanych przez wydawnictwa UE

1. Wyczerpywanie się źródeł ropy i gazu na planecie Ziemia jest zjawiskiem nieuniknionym, chociaż ścisłe określenie czasu w jakim to nastąpi jest niemożliwe. Na proces wyczerpywania się ropy i gazu nakłada się i nakładać się będzie wielka spekulacja cenowa. Cena baryłki ropy już przekroczyła 130 dol. Azja i A meryka Południowa zwiększą szybko liczbę użytkowanych samochodów. Kryzys paliw, a w tym głównie kryzys paliw płynnych będzie więc narastał i będzie to kryzys długotrwały. Nikt też nie jest w stanie określić, kiedy paliwa płynne (obecnie głównie ropopochodne), a także gazowe mogą być zastąpione np. wodorem, akumulatorami elektrycznymi, czy też innymi środk-

Innowacyjna energetyka a rolnictwo energetyczne

14 maja br. odbyła się w Sejmie konferencja pod honorowym patronatem wicepremiera, Ministra Gospodarki Waldemara Pawlaka zatytułowana: „Innowacyjna energetyka. Rolnictwo energetyczne”. Podczas konferencji politycy z Klubu Parlamentarnego PSL , wspólnie z przedstawicielami środowisk naukowych, przedstawicielami podmiotów związanych z zarządzaniem energią oraz z inwestorami skupionymi wokół projektu energii odnawialnej, zastanawiali się nad rozwojem rynku rolnictwa energetycznego w Polsce. Rynek ten w naszym kraju ze względu na dużą liczbę nieużytków rolnych oraz korzyści ekonomiczne i ekologiczne, jakie niesie ze sobą pozyskiwanie energii z biomasy, ma szansę rozwinąć się na dużą skalę.

Można zakładać, że wokół unijnej strategii związanej z paliwami biomasowymi będzie w najbliższym czasie rozgryw-

Ubezpieczenia Społeczne a deficyt budżetowy.

Podczas prac nad reformą ubezpieczeń społecznych podkreślano, że zarówno nowy system emerytalny, jak i rentowy będą nie tylko przejrzyste i zrozumiałe dla społeczeństwa, ale także sprawiedliwe i zrównoważone. Nie będą ponadto zakłócać równowagi finansów publicznych, a wręcz przeciwnie – staną się źródłem stabilizacji tych finansów. Kilkuletnia praktyka nie potwierdza jednak tych założeń. Co więcej, w sferze ubezpieczeń społecznych zarysowuje się poważne niebezpieczeństwo trwałej nierównowagi finansów publicznych. Twórcy reformy ubezpieczeń koncentrowali się głównie na równoważeniu składek ubezpieczeniowych z wypłatami emerytur. Pozostawili natomiast poza reformą tj. bez zmian cały, bardzo rozbudowany s-

Ubezpieczenia społeczne rolników – 30 lat systemu i co dalej?

Rolnicy indywidualni są tą grupą społeczno-zawodową w Polsce, która najpóźniej objęta została ubezpieczeniem społecznym. Prawo do niego przyznano im dopiero ustawą z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, która weszła w życie 1 stycznia 1978 r., czyli 30 lat temu. Dlaczego tak późno? Czy można było wcześniej? Co stało na przeszkodzie? Takich i innych pytań można by stawiać wiele. Jednak fakt, że rolnicy później niż inne grupy społeczno- zawodowe obejmowani byli obligatoryjnym ubezpieczeniem społecznym było zjawiskiem powszechnym. Najwcześniej obowiązkowe ubezpieczenie społeczne wprowadzono w Niemczech w latach 1883-89 (ubezpieczenia chorobowe, od wypadków przy pracy, na wypadek inwalidztwa i starości)1. W Au-

Ubezpieczenia roślin i zwierząt gospodarskich.

1. Dotowane ubezpieczenia rolne – ogólne informacje

Ubezpieczenia rolne postrzegane są jako trudne technicznie, a ubezpieczenie upraw z uwagi na nieprzewidywalność pogody i ocieplanie się klimatu jako bardzo ryzykowne. Zniszczenie upraw czy też padnięcie zwierząt pozbawia rolników realnych dochodów niezbędnych do zaspokojenia bieżących potrzeb i do prowadzenia produkcji rolnej. Mimo to, do niedawna brak było zainteresowania ubezpieczeniami produkcji rolniczej, zarówno ze strony producentów, jak i zakładów ubezpieczeniowych. Przyczyną tego stanu rzeczy były trudności w ocenie ryzyka i wysoki poziom składki ubezpieczeniowej. Klęski powodzi w 1997 r. i suszy w 2006 r. wykazały bardzo niski stopień ubezpieczania się w rolnictwie. Konieczność wprowadzenia obowiązkowych ubezpieczeń upraw rolnych i -

Ubóstwo wśród dzieci w Polsce na tle innych państw UE w świetle raportu Grupy Wskaźnikowej Komitetu ds. Zabezpieczenia Społecznego (SPC).

Opracowano w Departamencie Analiz Ekonomicznych i Prognoz przy współudziale Departamentu Świadczeń Rodzinnych

Warszawa, luty 2008

W styczniu 2008 r. Komitet ds. Ochrony Socjalnej Rady Europejskiej1 przyjął raport dotyczący ubóstwa dzieci w Unii Europejskiej. Dokument nosi tytuł „Child poverty and child well-being in the EU. Draft report of the Indicator’s Sub-Group of the Social Protection Committee”, który w dniu 28 lutego br. będzie przedmiotem obrad Rady Europejskiej ds. Pracy i Polityki Społecznej. W raporcie zdiagnozowano sytuację dzieci w UE pod względem ubóstwa oraz dobrobytu i dokonano analizy porównawczej między państwami członkowskimi Wspólnoty. Wyniki badań wskazują, iż ubóstwo wśród dzieci jest poważnym problemem w większości państw UE i osiąga większe r-

Narodowy Bank Polski a banki centralne w innych krajach

Nie minęło zbyt dużo czasu, by znów pojawił się konflikt w sprawie Narodowego Banku Polskiego i jego niezależności. Oznacza to, że przyczyny, z których do takich konfliktów dochodziło wcześniej, nie zniknęły. Można mieć jednak nadzieję, że nadszedł okres, w którym główne siły polityczne naszego kraju, których liczba zmalała już do czterech mogą zacząć dialog na temat roli i pozycji banku centralnego w naszym kraju, którego wynikiem byłby możliwy do przyjęcia kompromis. Jestem przekonany, że rządzące obecnie Platforma Obywatelska i PSL oraz znajdujące się w opozycji PiS i LiD są w stanie taki kompromis wypracować. Nie będzie to na pewno łatwe, ale dla uniknięcia w przyszłości tego typu konfliktów, bardzo źle służących gospodarce narodo-

Sprawozdanie z konferencji klimatycznej na wyspie Bali

W dniach 3-15 grudnia 2007 r. na Bali, w Indonezji odbyła się 13-ta sesja Konferencji Stron Ramowej Konwencji NZ w sprawie Zmian Klimatu (COP13) połączona z 3-cią sesją Spotkania Stron Protokołu z Kioto (CMP3), podczas której kraje-strony tych porozumień podjęły przełomową decyzję o rozpoczęciu negocjacji nowego globalnego porozumienia w sprawie przeciwdziałania zmianom klimatu i adaptacji do tych zmian, które będzie obowiązywało społeczność międzynarodową po roku 2012.

W 13 sesji wzięło udział przeszło 10 tysięcy uczestników, w czasie sesji był obecny Sekretarz Generalny NZ, a także Prezydent Indonezji, 90 Ministrów Środowiska oraz 60 Wiceministrów Środowiska. Ogółem w sesji uczestniczyło 188 państw-stron Konwencji i Protokołu z Kioto, 3 państwa wystąpiły w roli-

Naglące problemy gospodarki morskiej

Od początku polskiej transformacji ustrojowej sprawy morza były w Polsce marginalizowane, pozostawione na uboczu, a wręcz poza zainteresowaniem kolejnych ekip rządzących. Pojedyncze departamenty ds. morskich, o wycinkowych kompetencjach, były porozrzucane po różnych ministerstwach branżowych, które także często się zmieniały. Ten brak jednolitego nadzoru państwa doprowadził do rozparcelowania majątku dawnych, państwowych przedsiębiorstw żeglugowych i rybackich, rozkradzenia statków i utraty łowisk dalekomorskich, których nie ma komu eksploatować. Doprowadziło to także do masowej ucieczki pozostałych jeszcze statków pod obce bandery i do obcych firm rejestrowanych w tych krajach, które oferowały znacznie niższe obciążenia podatkowe i administracyjne. Dopuszczono do utraty międzynarodowego prestiżu Polskiej Marynar-

Inwestycje w ochronie środowiska

Występujące z coraz większą częstotliwością świadectwa zmian klimatycznych powodują rosnące zainteresowanie nie tylko stanem środowiska naturalnego, ale także działaniami na rzecz jego poprawy. W tym kontekście bardzo ważną jest odpowiedź na pytanie, czy i w jakim tempie realizujemy zobowiązania, jakie Polska przyjęła na siebie w Traktacie Akcesyjnym, stając się członkiem Unii Europejskiej. Od sprostania wyzwaniom, jakie wynikają z tego dokumentu zależy bowiem postęp w stanie środowiska w naszym kraju. Zobowiązania te, wraz z naszymi "krajowymi" oczekiwaniami wynikającymi z konstytucyjnej zasady zrównoważonego rozwoju, zostały ujęte w "Polityce ekologicznej Państwa na lata 2007-2010 z uwzględnieniem perspektyw na lata 2011-2014".

Ten ponad 50-cio stronicowy dokument, wychodząc od diagnozy, priorytetów,-

Gospodarka światowa na początku XXI wieku

1. Wzrost gospodarki światowej

Niezależnie od bieżących problemów występujących w gospodarce światowej jej stan i perspektywy rozwoju są oceniane jako dobre. W 2006 r. wzrost gospodarki światowej osiągnął 5,5%, rok później zmniejszył się nieznacznie - do 5%. Prognozy na ten rok przewidują wzrost nie mniejszy niż w ubiegłym. Wzrost gospodarki jest oczywiście bardzo nierównomierny w różnych regionach i krajach. Chiny i Indie dążą do osiągania wzrostu w rocznym rytmie 10% i więcej PKB, Rosja osiąga corocznie około 7% wzrostu PKB, kraje należące do OECD - 5,6%. W strefie euro wzrost gospodarczy wyniósł w roku 2006 2,7%, a w 2007 r. 4%, czyli więcej niż w USA. Spadek wzrostu gospodarczego w USA jest rekompensowany przez wzrost gospodarczy strefy euro oraz Japonii.

Świat boi się ewentualn-

Integracja Polski ze strefą euro - szanse i wyzwania

1. Euroland a warunki optymalnego obszaru walutowego

Zamiana waluty polskiej na euro przyniesie korzyści, ale wiąże się też z kosztami gospodarczymi. Odnoszą się one zarówno do polityki budżetowej państwa, jak i polityki pieniężnej NBP. Fakt, że niektóre kraje Unii nie przystąpiły do euro, ma swoją logikę. Dlatego problem integracji walutowej Polski z Unią Europejską wymaga dokonania rachunku ekonomicznego opłacalności tego przedsięwzięcia, zwłaszcza że decyzja o zastąpieniu złotego przez euro będzie nieodwracalna.

Problem integracji należy rozpatrywać uwzględniając dorobek teorii optymalnego obszaru walutowego. W tym miejscu zwracamy uwagę na wybrane, główne warunki jakie formułuje teoria. Wskazuje ona, że kraj może przystąpić do jednolitego obszaru walutowego jeżeli:

Media publiczne - dylematy rozwoju

Wprowadzenie

Z wielu dokumentów instytucji międzynarodowych, opracowań i raportów badawczych wynika, że kurczy się przestrzeń dla mediów publicznych, które dawno już zanikły w prasie, zaś w sektorze audiowizualnym nigdzie nie są dominujące. Media publiczne liczą się w zasadzie tylko w krajach europejskich o ugruntowanej kulturze obywatelskiej, zaś w niektórych krajach Europy Centralnej i Wschodniej oraz w krajach o systemie autorytarnym (w krajach muzułmańskich i azjatyckich) są instytucjami par excellence, zetatyzowanymi, kontrolowanymi przez rząd.

Nadawcy publiczni w Europie zajmują ciągle pozycję istotną. Ich udział w rynku w krajach Wspólnoty, choć z roku na rok zmniejsza się, i w 2003 r. wynosił 35,5% (GEAR/Mediametrie 2003). Tacy nadawcy europejscy, jak BBC, ARD oraz RAI zajmują czołowe pozycje wśr-

Bankowość polska w finansowaniu rozwoju kraju. Stan i perspektywy

Wstęp

Historia bankowości na obszarze Polski ma już blisko 500 lat. Różnie były dzieje banków, towarzystw kredytowych, towarzystw ziemskich, spółek kredytowych czy spółdzielni bankowych i banków państwowych.

Burzliwe dzieje w tej części Europy nie sprzyjały stopniowemu gromadzeniu kapitałów i systematycznemu udziałowi banków w finansowaniu rozwoju naszego kraju.

Jednak nawet w czasach wojen, powstań i zaborów, instytucje bankowe w miarę możliwości świadczyły usługi dla ludności i przedsiębiorstw. Banków nie omijały likwidacje, przejęcia, konfiskaty i bankructwa.

Choć dramatycznych momentów na przestrzeni tych lat, począwszy od inicjatywy Piotra Skargi w 1525 roku powołania Banku Pobożnego, było bez miary to jednak szczególnym okresem w dziejach były lata 1949-1980 gdy sy-

Globalizacja ekonomiczna a zmiana uwarunkowań produkcji rolniczej

OD REDAKCJI

13 września br. W Centralnej Bibliotece Rolniczej im. Michała Oczapowskiego w Warszawie miała miejsce konferencja naukowa pt. "Globalizacja w rolnictwie", zorganizowana w ramach IV Rolniczego Festiwalu Nauki. Za zgodą organizatora konferencji zamieszczamy dwa referaty, które w szczególny sposób zainteresować powinny polityków zajmujących się problematyką gospodarczą.

1. Na czym będzie polegać globalizacja ekonomiczna rolnictwa?

W wymiarze mikroekonomicznym globalizacja rolnictwa, będzie polegać na otwarciu się rolnictwa ponad granicami państw, ze wszystkimi tego konsekwencjami. Byłoby to równoznaczne z uwolnieniem rynku ponad granicami państw w zakresie działalności rolniczej. Paradygmatem globalizacji rolnictwa, analogicznie jak globalizacji całej gospodarki, będzie jego otwartość, a więc zniesienie wszelkich, g-

Globalizacja w przemyśle spożywczym

W latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku rozpoczęła się w Polsce transformacja gospodarcza również na rynku produktów żywnościowych. Dokonała się ona pod przeważającym wpływem czynników popytowych. Otwarcie polskiego rynku na zachodnie towary importowane przyczyniło się do napływu kapitału zagranicznego, w tym także największych firm globalnych. Wraz z ich wejściem rozpoczął się proces globalizacji działalności gospodarczej w Polsce, polegający na wprowadzaniu nowych technologii, produktów, metod organizacji i zarządzania itd. Wszystko to razem spowodowało bardzo istotne zmiany w rozwoju poszczególnych branż przemysłu spożywczego.

Udział firm globalnych w produkcji przemysłu spożywczego w Polsce bardzo szybko wzrasta, obecnie wynosi już około 38%. Zaangażowanie ka-

Nowe oblicza systemu jałtańsko-poczdamskiego

Esej ten dedykuję Serbołużyczanom w RFN

1. Powojenne osiągnięcia cywilizacji zachodnioeuropejskiej

Załóżmy na użytek niniejszego artykułu, że zachodnie demokracje po zwycięstwie nad agresywnymi państwami "Osi" w 1945 roku, osiągnęły w II połowie XX wieku najwyższy w dziejach poziom cywilizacji, opartej na wolności, sprawiedliwości i dobrobycie, które stały się udziałem szerokich mas społecznych. Jednocześnie w ciągu kilku dziesięcioleci powojennych kraje te wycofały się pod naporem podbitych ludów ze swoich rozległych kolonii zamorskich. W tym czasie oba europejskie byłe państwa "Osi" uzyskały status demokracji politycznych i mocarstw ekonomicznych Unii Europejskiej. W Niemczech pamięć o Holokauście jest coraz silniej wypierana przez zdeformowaną pami-

Bezpieczeństwo - problem globalny

Porządek międzynarodowy - nadal "In transitio"

Epoki, a nawet - w sensie symbolicznym - stulecia, rzadko rozpoczynają się od konkretnych dat, częściej od dramatycznych wydarzeń. Tak jak rzeczywisty początek XX wieku zwykle kojarzy się z wielką wojną (czyli pierwszą wojną światową, jak ją nazwano gdy wybuchła druga), której skala, ofiary i okrucieństwo a także nowoczesne technologie, jednoznacznie wprowadziły świat w nową epokę, tak rozpoczęcie XXI wieku kojarzyć się będzie z zamachami 11 września 2001 r.

Jednak zjawiska i wydarzenia nawet jeśli wyglądają na fakty jednostkowe, wykazują w dłuższym okresie pewne prawidłowości. To dlatego mówimy o przyczynach czy podłożu ważnych wydarzeń. Ich badanie i analiza to podstawa nowoczesnej nauki o stosunk-